O terapii

CBT

Terapia poznawczo-behawioralna

W latach sześćdziesiątych XX wieku amerykański psychiatra Aaron Beck opracował metodę psychoterapii, nazwaną wtedy „terapią poznawczą”, a dziś określaną przez większość praktyków jako terapia poznawczo-behawioralna.

Docelowo była stworzona z myślą o pacjentach z depresją. Od tego czasu została zaadoptowana na potrzeby pacjentów z różnymi rozpoznaniami i problemami, w różnym wieku, różnego pochodzenia i z różnym poziomem wykształcenia.

Poczytaj więcej:

Terapia poznawczo-behawioralna

Co to jest terapia CBT?

Dla terapii poznawczych i behawioralnych wspólne jest założenie, “że procesy uczenia się determinują zachowania (terapia behawioralna), nabywanie oraz utrwalanie przekonań i sposobu widzenia świata (terapie poznawcze)” (Popiel i Pragłowska, 2008). Techniki terapii poznawczej w praktyce stosowane są wraz z technikami terapii behawioralnej. Stąd w większości gabinetów spotkamy się z określeniem “psychoterapia poznawczo-behawioralna”. Powszechnie używany jest także skrót “CBT” – z ang. “cognitive–behavioral therapy”.

Współcześnie istnieje wiele form terapii poznawczo-behawioralnych, które posiadają wspólne cechy (najważniejszą z nich jest stosowanie metod poznawczych i behawioralnych), różniąc się między sobą konceptualizacją, koncentracją na wybranych elementach modelu zaburzenia lub stosowanymi technikami. Teoria poznawcza Becka integruje odmiany psychoterapii i jest otwarta na jej nowe formy.

Leżący u podstaw terapii poznawczo-behawioralnej model poznawczy zakłada, że wspólną cechą wszystkich zaburzeń psychicznych jest dysfunkcjonalne myślenie – zniekształcone myśli automatyczne oraz sztywne przekonania. Nieprzystosowawcze schematy poznawcze i przekonania powstają w wyniku naszych doświadczeń, często bardzo wczesnych. W trakcie życia “uczymy się” pewnego stylu myślenia i ulega on utrwaleniu, stając się filtrem, za pomocą którego interpretujemy kolejne doświadczenia. To jak myślimy, wpływa na to, jakie emocje przeżywamy i jak się zachowujemy. Ponieważ schematy poznawcze są “nasycone” emocjami i czasem sztywne, aby je zmienić, niekiedy potrzebujemy pomocy specjalisty.

Dobson i Dozois (2001) wskazują na następujące założenia terapii poznawczej:

Leczenie w terapii poznawczo-behawioralnej oparte jest na konceptualizacji, czyli indywidualnym opracowaniu problemu pacjenta. Podczas terapii dążymy do zmiany poznawczej, w celu spowodowania zmiany emocjonalnej i behawioralnej (zachowania). Przez zmianę poznawczą rozumiemy zmianę treści myślenia (przekonania, oceny, założenia, oczekiwania) i procesów poznawczych (zniekształceń poznawczych, wnioskowania, strategii poznawczych). W celu uzyskania trwałej poprawy nastroju i zachowania terapia oddziałuje na głębsze treści poznawcze, jakimi są przekonania. Po zmianie myślenia na bardziej funkcjonalne, pacjent może czuć się lepiej, radzić sobie z problemami i podejmować wartościowe dla siebie działania.

Obecnie podstawy teoretyczne i techniki terapii poznawczo-behawioralnej wykorzystywane są nie tylko w psychoterapii, ale także w poradnictwie, pomocy społecznej i szkolnictwie.

Co mówi nauka o CBT?

Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) stosuje metody oparte na dowodach naukowych. Oznacza to, że skuteczność wykorzystywanych technik jest poddawana ocenie w badaniach empirycznych. W swojej praktyce terapeuci wybierają modele poznawcze i techniki, które mają udowodnioną skuteczność w leczeniu danego zaburzenia. Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej wykazano w ponad kilkuset badaniach w przypadku różnych zaburzeń i problemów psychicznych.

Do tych zaburzeń należą między innymi:

depresja, także w wieku podeszłym
zaburzenia lękowe i fobie
zespół stresu pourazowego i inne zaburzenia stresowe
zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne
zaburzenia zachowania
zaburzenia odżywiania

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest skuteczną metodą interwencji w przypadku takich problemów, jak:

Badania naukowe wykazały, że psychoterapia poznawczo-behawioralna pomaga pacjentom cierpiącym na choroby somatyczne z komponentą psychiczną, do których należą: zespół jelita drażliwego, bezsenność, ból w chorobie nowotworowej, bóle reumatyczne, migrena, fibromialgia, otyłość, zaburzenia seksualne.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest także efektywna w zapobieganiu nawrotom zaburzeń. Badania nad skutecznością terapii poznawczo-behawioralnych trwają nieustannie i obejmują także różne jej formy i aspekty, jak np. terapia z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, różne grupy wiekowe pacjentów i zmiany neurobiologiczne zachodzące w mózgu.

W wielu krajach świata psychoterapia poznawczo-behawioralna jest terapią zalecaną w pierwszej kolejności i refundowaną przez ubezpieczycieli.

Co to jest

Trzecia fala terapii

Nurt terapii poznawczo-behawioralnej, od czasu swoich początków w latach 50. XX wieku, uległ znacznemu rozwojowi. Kolejne badania naukowe i praktyka terapeutyczna dostarczały nowych teorii, podejść i metod, dzięki czemu może mówić o “terapiach”, a nie jednej “terapii” poznawczo-behawioralnej. Przebieg rozwoju terapii poznawczo-behawioralnych często określany jest mianem “trzech fal”.

Za “pierwszą falę” terapii behawioralnych uważane są metody wykorzystujące badania behawiorystów, takich jak Watson, Skinner i Pawłow, dotyczące warunkowania klasycznego i instrumentalnego. Metody były szczególnie pomocne osobom cierpiącym na stres pourazowy. Współcześnie terapeuci również korzystają ze zdobyczy tego etapu rozwoju.

Osiągnięciami “drugiej fali” terapii poznawczo-behawioralnych są poznawcze modele zaburzeń psychicznych. Zintegrowały one myśli i przekonania w rozumieniu i zmianie zachowań oraz emocjonalnego przeżywania. Pionierami tych zmian są Aaron Beck i Albert Ellis.

„Trzecia fala” terapii jest rezultatem ewolucji tradycyjnego podejścia terapii poznawczych i wzbogacenia ich o takie elementy jak uważność, skupienie na procesach poznawczych, podkreślanie znaczenia relacji terapeutycznej, wartości i duchowość. Nowe metody są odpowiedzią na złożone trudności, w leczeniu których dotychczasowe techniki były mniej skuteczne, a także na potrzebę osobistego rozwoju pacjentów. Dzięki temu są bardzo pomocne w zakresie leczenia zaburzeń osobowości i zaburzeń nawracających.
Do tego etapu rozwoju terapii zaliczamy m.in. dialektyczną terapię behawioralną (DBT), terapię metapoznaczą (MCT), terapię akceptacji i zaangażowania (ACT), terapię poznawczą opartą na uważności (MBCT) i terapię schematu.

W naszej pracy wykorzystujemy techniki zarówno „klasycznego” podejścia w terapii poznawczo-behawioralnej, jak i zdobycze “trzeciej fali”.

Informacje pomocniczne

Słownik pojęć

Psychoterapia – leczenie zaburzeń metodami psychologicznymi. “Świadome i zamierzone zastosowanie wywodzących się z uznanych zasad psychologii metod klinicznych i postaw interpersonalnych w celu pomagania ludziom w modyfikacji ich zachowań, procesów poznawczych, emocji i innych cech osobowych w kierunku, który korzystający z terapii uznają za pożądany” (Norcross, 1990; za; Prochaska i Norcross, 2006).

Psychoterapia poznawczo-behawioralna – metoda leczenia zaburzeń psychicznych, problematycznych zachowań i trudności emocjonalnych. Opiera się ona na założeniu, że to, jak człowiek się czuje i jak zachowuje, zależy od tego, co myśli. W terapii dążymy do zmiany niekorzystnych, często nawykowych, myśli automatycznych i dysfunkcjonalnych przekonań. Psychoterapia poznawczo-behawioralna wykorzystuje metody o naukowo udowodnionej skuteczności.

CBT – skrót od ang. cognitive–behavioral therapy (psychoterapia poznawczo-behawioralna).

Konceptualizacja – indywidualne, poznawcze opracowanie problemu pacjenta. Na jej podstawie opiera się plan leczenia. W trakcie terapii ulega zmianie i udoskonaleniu.

Dialog sokratejski – metoda terapeutyczna; dialog z udziałem obu stron, zachęcający do poddania w wątpliwość dotychczasowego sposobu myślenia. Wykorzystując ją w psychoterapii poznawczo-behawioralnej zakładamy, że pacjent ma dostęp do swoich przekonań i może dotrzeć do wiedzy na swój temat dzięki odpowiednim pytaniom terapeuty.

Przekonania (schematy) – struktura poznawcza selekcjonująca, kodująca, oceniające bodźce oddziałujące na organizm (Popiel i Pragłowska, 2008). Stanowią spójną i utrwaloną wiedzę jednostki sformułowaną na podstawie wcześniejszych doświadczeń i reakcji (Segal, 1988).

Bibliografia

Beck, J. S. (2012). Terapia poznawczo-behawioralna. Podstawy i zagadnienia szczegółowe. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Butler, A. C., Chapman, J. E., Forman, E. M., & Beck, A. T. (2006). The empirical status of cognitive-behavioral therapy: a review of meta-analyses. Clinical psychology review, 26(1), 17-31.

Chambless, D. L., & Ollendick, T. H. (2001). Empirically supported psychological interventions: Controversies and evidence. Annual review of psychology, 52(1), 685-716.

Popiel, A., & Pragłowska, E. Psychoterapia poznawczo-behawioralna, P. E. (2008). Teoria i praktyka. Paradygmat, Warszawa.

Prochaska, J. O., & Norcross, J. C. (2006). Systemy psychoterapeutyczne. Analiza transteoretyczna.
Segal, Z. V. (1988). Appraisal of the self-schema construct in cognitive models of depression. Psychological bulletin, 103(2), 147.

Zaufaj nam

Chcemy Ci pomóc

Integra mente to zespół doświadczonych specjalistów, którzy naprawdę chcą Ci pomóc.

Zobacz, kim jesteśmy, jak pracujemy, jakimi wartościami się kierujemy i komu pomagamy na co dzień.